دستور ۳۷ ساله‌ای که هنوز برای محرومان سرپناه می‌سازد ۵ تیر, ۱۳۹۵

معاون بنیاد مسکن در تشریح دستاوردهای دستور ۲۱فروردین ۵۸ امام خمینی (ره) برای تامین مسکن محرومان بی‌سرپناه گفت: با توجه به این‌که بزرگ‌ترین مشکل مردم مسکن و تامین آن سخت بود، امام خمینی در یکی از اولین دستورات خود حساب ۱۰۰ و بنیاد مسکن را تاسیس کردند.

اقتصادپرس: دولت یازدهم همچنان در ارائه طرحی برای خانه‌دار کردن اقشار کم‌درآمد جامعه که بر اساس قانون یکی از وظایفش محسوب می‌شود، درمانده و ناتوان است. مسئولان ذی‌ربط از سال ۹۲ به این سو به طور عجیبی تنها روی یک گزینه یعنی افزایش تسهیلات خرید مسکن تمرکز کرده‌اند، گویا تمام دانش آنها در همین یک مورد خلاصه می‌شود و بس.

در این زمینه دیماه سال ۹۲ تلاشهای بی وقفه وزارت راه و شهرسازی (معاونت امور ساختمان و مسکن) برای افزایش وام خرید مسکن به ثمر نشست و این تسهیلات ۳۵ میلیون تومان شد. در ادامه طی سه سال گذشته باز هم این سیاست (تحریک تقاضا با افزایش وام) دنبال شد که نتیجه آن افزایش تسهیلات مسکن به ۱۶۰ میلیون تومان برای زوجهای جوان بوده است.

اما در عمل مردم روی خوشی به این وامها نشان ندادند که مهم‌ترین دلایل آن کاهش قدرت خرید مردم طی سه سال اخیر و اقساط بالا بود. این مسئله یکبار دیگر دولت را به تکاپو انداخت و پس از بررسی‌های فراوان به این نتیجه رسیدند سود تسهیلات ۸۰، ۶۰ و ۴۰ میلیون تومانی مسکن را ۲ درصد کاهش دهند به این امید که شاید مردم این‌بار با این وامها آشتی کنند.

دورنمای بازار مسکن در کشور حکایت از آن دارد که رکود همچنان دست به گریبان این بخش تاثیرگذار در اقتصاد خواهد بود و تنها تیر تئورسینهای وزارت راه و شهرسازی به سنگ می‌خورد.

در حالی دولتی‌ها همچنان در حال دادن وعده و وعیدهای اقتصادی به مردم هستند در ادامه انتشار سلسه گفتگوها و گزارشها با عنوان “سرپناه” به سراغ یکی از مدیران با سابقه بنیاد مسکن انقلاب رفتیم، بنیادی که معمار کبیر انقلاب به فاصله‌ای اندک پس از پیروزی انقلاب اسلامی فرمان تاسیس آنرا داد.

عزیزالله مهدیان معاون بازسازی و نوسازی بنیاد مسکن در این گفت‌وگو نقبی به اوایل انقلاب و فرمان امام در خصوص افتتاح “حساب ۱۰۰ امام” و به دنبال آن تاسیس بنیاد مسکن زد.

وی با یادآوری این‌که حضرت امام خمینی (ره) پس از پیروزی انقلاب اسلامی در همه ابعاد زندگی مردم نظر داشتند و مواظب بودند، گفت: با توجه به این‌که بزرگ‌ترین مشکل مردم مسکن و تامین آن سخت بود، امام خمینی دستور تاسیس بنیاد مسکن به‌عنوان یکی از اولین نهادهای سازندگی در کشور را دادند. با دستور امام خمینی “حساب ۱۰۰ امام” افتتاح شد و در تاریخ ۲۱ فرودین سال ۱۳۵۸ بیناد مسکن انقلاب آغاز به کار کرد.

وی با اشاره به این‌که بازسازی مناطق جنگ‌زده کشور از سال ۶۱ توسط بنیاد آغاز شد، افزود: «ممکن است الان پس از گذشت سی و چند سال همین خانه‌ها دوباره آسیب پذیر شده باشند. در آن زمان آئین‌نامه های بنیاد و دولت آئین‌نامه‌های ۲۸۰۰ نبود و نکات فنی که الان در ساخت و سازهای رعایت می‌شود، در آن مقطع رعایت نمی‌شد. طبیعتا بخشی از این واحدها که حدود چهار دهه از عمر آنها گذشته است، آسیب‌پذیر شده‌اند که در حوادث به نوسازی آنها اقدام می‌کنیم.»

مشروح گفت‌وگو با مهدیان را در ادامه می‌خوانید؛

تسنیم: آقای مهندس می‌خواهیم به گذشته برگردیم، روزها و ماه‌های ابتدای پیروزی انقلاب اسلامی. چه ضرورتی از سوی امام خمینی (ره) احساس شد که ایشان دستور تاسیس بنیاد مسکن انقلاب را دادند؟

مهدیان: شاید بتوان گفت در همه جوامع به خصوص در کشور ما مسکن یکی از مهم‌ترین مشکلات و پر هزینه‌ترین مرحله زندگی مردم محسوب می‌شود. مسکن جزو لاینفک تشکیل زندگی است و در ایران فرهنگی وجود دارد که مردم بیشتر دنبال این هستند که مالک مسکن باشند. در واقع هدف نهایی آنها مالکیت یک واحد مسکونی است تا این‌که بخواهند مستاجر باشند.

دلایل متعددی در این زمینه وجود دارد؛ مهم‌ترین آنها نیز به اقتصادی بودن کالایی مانند مسکن در ایران برمی‌گردد. فردی که اقدام به خرید خانه می‌کند بیش‌تر به فکر میزان ارزش افزوده‌ای است که در آینده برایش خلق می‌شود تا مباحث مربوط به مصرف (سکونت). مردم بیشتر به فکر این هستند که خانه‌ای را که خریداری کرده‌اند هر سال چقدر گران می‌شود و این روند همیشه وجود داشته است. البته در بسیاری کشورها این‌گونه نیست و مسکن یک کالای مصرفی است که همه مردم از آن بهره‌مند می‌شوند و لزومی ندارد که کسی حتما مالک یک واحد مسکونی باشد.

درصد مالکیت در بسیاری کشورها از ایران خیلی پایین‌تر است، در کشورهای پیشرفته اروپایی مانند انگلیس ۵۰ درصد افراد مالکیت واحدهای مسکونی را دارند اما در ایران بالای ۷۰ درصد. با این وجود در انگلستان مشکلی به نام کمبود مسکن وجودندارد اما در کشورمان مسکن یکی از مهم‌ترین معضلات بوده است. همیشه مردم مشکل تامین مسکن را داشته‌اند و این مسئله برای اقشار آسیب‌پذیر بسیار حادتر بوده چون بسیار پُر هزینه است.

حضرت امام خمینی (ره) پس از پیروزی انقلاب اسلامی در همه ابعاد زندگی مردم نظر داشتند و مواظب بودند. با توجه به این‌که بزرگ‌ترین مشکل مردم مسکن و تامین آن سخت بود، امام خمینی دستور تاسیس بنیاد مسکن را به‌عنوان یکی از اولین نهادهای سازندگی در کشور دادند.  با دستور امام خمینی “حساب ۱۰۰ امام” افتتاح شد و در تاریخ ۲۱ فرودین سال ۱۳۵۸ بیناد مسکن انقلاب آغاز به کار کرد. بنابراین با توجه به اهمیتی که مسکن در زندگی مردم داشته و دارد و هزینه‌ای که به آنها تحمیل می‌کند و این‌که تامین آن برای خیلی از افرادبه سختی صورت می‌گیرد، لازم بود نهادهای دولتی و غیردولتی به این بخش کمک کنند.

با توجه به فرمان امام، بنیاد مسکن با هدف تامین مسکن محرومان بی سرپناه آغاز به کار کرد و در این راستا اقدامات بسیار موثری را انجام داده است.

طبیعت مسکن‌دار کردن مردم یا تامین مسکن محرومان زاویه‌های مختلفی دارد که مناطق شهری و روستایی بخشی از آن است. در مناطق محروم باید مسکن با حداقل هزینه‌ها تامین شود، این در حالی است که در مناطق “برخوردار” مانند تهران علی‌رغم برخورداری، مسکن همچنان یک مسئله خیلی حاد است، یعنی تامین مسکن خیلی پُرهزینه و گران است. به همین دلیل همه بخشهای کشور اعم از مناطق محروم یا برخوردار با این مشکل مواجه بوده‌اند.

البته در بخش‌هایی مانند آموزش و بهداشت ممکن است در مناطق محروم کشور مشکل داشته باشیم و این مناطق عقب مانده باشند اما در بخشهای برخورداری مانند تهران آموزش و بهداشت خیلی پیشرفته است ولی در حوزه مسکن این رویه برعکس است چون در مناطق محروم راحت‌تر و با هزینه کمتری امکان تامین مسکن وجود دارد.

در هر صورت بخشی از قیمت مسکن به هزینه زمین برمی‌گردد، از سوی دیگر درخواست و تقاضا برای جاهایی مانند تهران به دلیل زمینه اشتغال بیشتر، بالاتر است و مهاجرت بیشتری به این قبیل شهرها صورت می‌گیرد و طبیعتا این مشکل حادتر خواهد شد.

تسنیم: با این تفاسیر مشکل مسکن محرومان در سراسر کشور وجود دارد و نمی‌توان آنرا فقط مختص یک منطقه دانست.

مهدیان: بله، برای مناطق برخوردار و غیربرخوردار باید در بحث مسکن فکری کرد. حال ابعاد فکر کردن در مناطق برخوردار خیلی سخت‌تر و پیچیده‌تر از مناطق محروم است و مشکل مناطق غیربرخوردار را راحتر می‌توان با هزینه کمتر و سریعتر حل کرد.

تسنیم: گستره فعالیت بنیاد مسکن در حوزه تامین مسکن چه مناطقی است؟

مهدیان: بنیاد مسکن انقلاب اسلامی در همه بخشها فعالیت دارد. وقتی مسکن روستایی را در کشور پوشش می‌دهیم با پرداخت تسهیلات ارزان‌قیمت تمام خانوارهای روستایی از این موقعیت برخوردار می‌شود و دولت هم نهایت پشتیبانی را از این طرح کرده است.

تسنیم: حمایتهای دولت از بنیاد چگونه بوده است؟

مهدیان: دولت در این رابطه چند اقدام جدی را از گذشته انجام داده؛ یکی بحث تامین مابه‌التفاوات سود وامها بوده است. وام مسکن روستایی با سود ۵ درصدی به روستائیان پرداخت می‌شود. به‌عنوان مثال دولت برای یک وام ۱۵ میلیون تومانی تقریبا معادل آن مابه‌التفاوت سود را در یک پروسه زمانی که مردم وام را بازپرداخت می‌کنند(معمولا ۱۵ ساله) به بانک‌های عامل می‌پردازد.

این کمک بزرگی بوده که به سبب آن اقشار محروم روستایی این توان را پیدا می‌کنند که از این تسهیلات استفاده کنند چون میزان اقساط آن به شدت کاهش می‌یابد. در کنار این اقدام توجه به این‌که بانکهای عامل برای پرداخت تسهیلات تضمین می‌خواهند، دولت باز هم بازپرداخت تسهیلات را تضمین می‌کند. به این ترتیب که سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی تضمین‌هایی را به بانک مرکزی می‌دهد و بازپرداخت تسهیلات مسکن روستایی تضمین می‌شود. حتی دولت اقساط لاوصول وام را تضمین می‌کند و این باعث می‌شود که روستائیان راحت تر با تضمینهای زنجیره‌ای تسهیلات را دریافت کنند.

در روستاها به دلیل آن‌که روستائیان به لحاط  مذهبی و فرهنگی معتقدند باید تسهیلات بازپرداخت شود کمترین تسهیلات لاوصولی را داریم. در مجموع با وجود آ‌‌نکه دولت بازپرداخت تسهیلات را تضمین کرده اما با این حال روستائیان اقساط خود را به موقع پرداخت می‌کنند.

تسهیلات و خدماتی که بنیاد مسکن انجام می‌دهد در راستای اهداف حساب ۱۰۰ امام و تاسیس بنیاد مسکن انقلاب است، بسیاری از اقداماتی را که روستائیان باید خودشان بیایند در بانک‌ها انجام دهند، بنیاد مسکن متقبل شده است.

تسنیم: گویا از محل حساب ۱۰۰ امام هم کمک‌هایی به مسکن روستائیان می‌شود؟

مهدیان: بله، در مناطقی که مردم به شدت محتاج باشند از محل حساب ۱۰۰ امام کمکهایی را به روستائیان می‌کنیم، این باعث شده که در یک پروسه زمانی ۱۰ ساله بیش از ۱٫۸ میلیون واحد مسکن روستایی در اقصا نقاط کشور ساخته شود. بنیاد مسکن علاوه بر نوسازی مسکن روستایی، بازسازی مناطق سانحه دیده را در همان راستای اهداف حساب ۱۰۰ امام همواره انجام داده است. جاهایی که مردم با مشکل مواجه می‌شوند یا حادثه‌ای روی می‌دهد در کنار مردم قرار می‌گیریم تا خانه‌های خود را بازسازی کنند.

زمانی که حادثه‌ای پیش می‌آید، واحدهای روستایی آسیب دیده در اولویت کاری قرار می‌گیرد، اما تعدادی از واحدهای فرسوده‌ای را که اسیب جزئی دیده و می‌دانیم که در حادثه احتمالی بعدی تخریب می‌شوند را مانند واحدهای احداثی تخریب کرده و نوسازی می‌کنیم. همه اینها در راستای اهداف حضرت امام خمینی (ره) و کمک به محرومان است.

از سوی دیگر بنیاد مسکن در شهرها نیز فعالیت می‌کند و با ساخت واحدهای ارزان قیمت و ارائه آن به مردم از طریق کمک‌های دولتی یا حساب ۱۰۰ امام به روند محرومیت‌زدایی کمک می‌کند.

تسنیم: تاکنون چه میزان مسکن روستایی بازسازی و نوسازی شده است؟

مهدیان: آمار و ارقام ما از مقطع زمانی برنامه چهارم توسعه به بعد است که مقرر شد سالانه ۲۰۰ هزار واحد مسکونی روستایی نوسازی شود. البته اگر بخواهیم آمار دوره‌های قبل را بگوییم طبیعتا از این دوره بیشتر است، یعنی کارهای بیشتری انجام شده است. در سالهای اول پیروزی انقلاب اسلامی بازسازی ۵ استان جنگ زده را داشتیم که تمام روستاهای آنها بازسازی شد. به طور دقیق از سال ۱۳۶۱ بازسازی روستایی مناطق جنگ زده در قالب آئین‌نامه‌هایی بازسازی شده که ممکن است الان پس از گذشت سی و چند سال همین خانه‌ها دوباره آسیب پذیر شده باشند. در آن زمان آئین‌نامه های بنیاد و دولت آئین‌نامه‌های ۲۸۰۰ نبود و نکات فنی که الان در ساخت و سازهای رعایت می‌شود در آن مقطع رعایت نمی‌شد. طبیعتا بخشی از این واحدها که حدود چهار دهه از عمر آنها گذشته است، آسیب‌پذیر شده‌اند که در حوادث به نوسازی آنها اقدام می‌کنیم.

با توجه به این‌که زمان گذشته است در بسیاری جاها ناچاریم مجددا بازگردیم و اصلاحاتی را انجام دهیم. ولی در کل از ابتدای تشکیل بنیاد مسکن در این زمینه فعال بوده است. اوایل انقلاب سازمان زمین شهری نبود و امور اراضی بود،‌پس از آن بنیاد مسئول تامین واگذاری زمین در کل شهرها بود و واگذاری زمین را بنیاد انجام می‌داد. چون اولین نهادی بود که در بخش مسکن تشکیل شده بود و زمینها را تفکیک کرده و به مردم می‌داد.

تسنیم: همان بحث زمین شهری؟

مهدیان: بله، بعدا زمین شهری شکل گرفت، در چند سال اول پیروزی انقلاب اسلامی بنیاد متولی زمین شهری در شهرها بود و آنها را برای ساخت و ساز به مردم واگذار می‌کرد.

زمینهایی اهدا می‌شد، یا زمین‌هایی بود که از طاغوتیها تملک شده بود، در اختیار بنیاد قرار می‌گرفت و بنیاد نیز آنها را به مردم واگذار می‌کرد. در شهر تهران هم خیلی از پروژه‌های بزرگ توسط بنیاد مسکن اجرا شد. در آن زمان بنده در کردستان بودم و پروژه‌های متعدد مسکونی در شهر سنندج داشت و در عین حال در سایر شهرها هم بنیاد زمین‌های تملک شده را به مردم واگذار می‌کرد. در مجموع بنیاد مسکن در بحث مسکن فعالیت‌های خیلی عمده‌ای را در کنار فعالیت‌های مستقیم مرتبط با مسکن انجام داده است. از سوی دیگر بنیاد مسکن برنامه‌های دیگری را نیز انجام می‌دهد که شاید به طور مستقیم به مسکن ارتباط پیدا نکند اما بافتهای مسکونی را ساماندهی می‌کند. طرح‌های هادی یکی از این برنامه‌هاست که در قالب آن توسعه روستا مشخص شده و از رشد بی رویه آن جلوگیری به عمل می‌آید.

تمام مشکلات و مسائل روستا با این طرحهای هادی حل می شود، کاربری‌ها مشخص شده و هر دستگاهی که بخواهد کاری را انجام دهد باید در قالب این طرحها باشد.در طرحهای هادی معابر بازگشایی می شود و کارهای بزرگی که مسکن ربط پیدا می‌کند در روستاها صورت می‌گیرد.

همچنین بیناد مسکن برنامه‌هایی دارد که به طور غیرمستقیم به بخش مسکن کمک می‌کند. در این رابطه کارهای عمده‌ای انجام شده مثلا بنیاد شرکتهای وابسته‌ای دارد که تولیدکننده مصالح ساختمانی استاندارد هستند و محصولات خود را در اختیار مردم قرار می‌دهند. از سوی دیگر شرکتهایی را داریم که در بخشهای مختلف از جمله کسب و کار فعالیت می‌کنند و درآمدهای آنها به حساب ۱۰۰ امام واریز شده و به بحث نوسازی روستاها اختصاص می‌یابد.

بیشترین درآمدی که حساب ۱۰۰ امام دارد مربوط به درآمدهای شرکتهای وابسته بنیاد است، کمکهایدولتی هم به این حساب می شود و بخش کمکهای مردمی به این حساب کم رنگ‌تر شده است. با توجه به تعدد حساب‌های مختلف مقداری هم شاید خودمان در تبلیغات توانمند نیستم، ‌چون بیشتر در طرحها به کار می‌‌پردازیم. شاید به این دلیل است که مردم آن‌طور که باید و شاید جذب نمی‌شوند.

تسنیم: آقای مهندس اشاره کردید که از حساب ۱۰۰ امام به بحث ساخت مسکن روستایی کمکهایی می‌شود، یعنی مبلغ مشخصی از این حساب به مردم پرداخت می‌شود؟

مهدیان: از حساب ۱۰۰ امام هر ساله مبالغی به مردم محروم شهری یا روستایی اختصاص می‌یابد. به عنوان مثال در بخش روستایی پیش آمده به روستایی رفته‌ایم که واحدهای آن به شدت فرسوده شده، آسیب‌پذیر و خطرناک است اما به دلیل مشکلات اقتصادی توانایی نوسازی آنرا ندارد.

تسهیلاتی که برای نوسازی یا بازسازی واحدهای مسکونی روستایی از سوی بنیاد پرداخت می‌شود در بعضی نقاط ۱۰۰ درصد و در برخی نقاط دیگر  ۷۰ تا ۸۰ درصد هزینه‌ها را پوشش می‌دهد. از این رو روستائیان باید مقداری آورده داشته باشند، اما جاهایی که مردم نمی‌توانند آورده را تامین کنند، پس از بررسی‌های لازم از محل حساب ۱۰۰ امام مبالغی را کمک می‌کنیم. در این زمینه افراد اولویت‌دار را پیدا می‌کنیم و از حساب ۱۰۰ به آنها کمک می‌کنیم.

هر ساله از این محل به افراد تحت پوشش کمیته امداد، بهزیستی و خانواده‌هایی که توانمند نیستند، کمک‌هایی انجام می‌شود. با این کار روستائیان را ترغیب می‌کنیم خانه‌های خود را نوسازی کنند در نهایت هم خیرین مسکن‌ساز را داریم که در کنار بنیاد شکل گرفته است. افرادی که توانایی مالی دارند و می آیند و کمک می‌کنند و یک کار مشترک می‌شود. یعنی هم خیرین مسکن ساز و هم حساب ۱۰۰ امام به این قبیل افراد نیازمند کمک می‌کنند.

منبع: تسنیم



پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *