نفود کمپانیهای بذر تراریخته در کشورهای در حال توسعه ۹ خرداد, ۱۳۹۵

در حالی که محصولات تراریخته (دست‌کاری شده ژنتیکی) با رنگ و لعاب تکنولوژی اما با هزاران شبهه سرطان زایی عرضه می‌شود، کمپانیهای چند ملیتی تراریخته به خاطر نیاز سالانه به تهیه بذر در ارکان سیاسی کشورهای در حال توسعه نفوذ می‌کنند.

اقتصاد پرس: چندی است که موضوع محصولات دست‌کاری شده ژنتیکی (تراریخته) و مخاطرات آن به جامعه کشیده شده است و اخیرا هم مناظره‌های تلویزیونی در این زمینه اجرا شد.

هر چه بیشتر به این موضوع پرداخته می شود، ابعاد جدیدی از آن آشکار می شود که محصولات دست‌کاری شده ژنتیکی را از حد یک رقابت تجاری و بازار فناوری فراتر برده و لایه‌های سیاسی و فشارهای دولتی پشت آن را هویدا می‌کند.

بنابراین توجه به بند ۸ ابلاغیه مقام معظم رهبری و همچنین اصول اقتصاد مقاومتی مبنی بر دانش دورنزا الزام می کند که با مطالعه و نگرش وسیعتری به مقوله محصولات تراریخته ورود کنیم و لایه‌های زیرین این پدیده را مورد ارزیابی دقیق قرار دهیم.

یکی از مهمترین سازمان‌های مبلغ محصولات دستکاری شده ژنتیکی مرکز خدمات بین المللی دستیابی به برنامه‌های کاربردی بیوتکنولوژی کشاورزی (ISAAA) است که نقش مهمی را در خبرپراکنی و تهیه آمار مربوط به بیوتکنولوژی در جهان ایفا می کند.

مطالبی که در این نوشتار منتشر می شود ترجمه مقاله‌ای است که در سال ۲۰۰۰ میلادی چاپ شده است. در این مقاله به خوبی از نفوذ مرکز خدمات بین المللی دستیابی به برنامه های کاربردی بیوتکنولوژی کشاورزی (ISAAA) در دولت‌‌ها و دانشمندان و آموزش دیکته سیاست‌های این سازمان گفته شده و بسیاری از مطالب این مقاله با گذشت ۱۶ سال عملا تحقق یافته است.

چالش امروز قاره آسیا پیرامون گیاهان دستکاری شده ژنتیکی است که با درآمد ۷۰۰ میلیارد دلار در سال به عنوان یک صنعت فراملی کشاورزی و مواد غذایی محسوب می شود. شرکت‌ های بیوتکنولوژی برای ثبت اختراع خود به سمت مزارع آسیا سوق پیدا کرده اند و به دنبال ثبت مالکیت فکری خود هستند.

این شرکت ها به دنبال به خدمت گرفتن سازمان‌های بین المللی، خصوصی و همچنین سازمان‌های توسعه بیوتکنولوژی کشاورزی هستند، تا بتوانند این فناوری را در مسیرهای قانونی و سیاسی به پیش برده و در سراسر دنیا رایج سازند.

این سازمان‌ها عبارت اند از: سازمان توسعه صنعتی ملل متحد، آژانس توسعه بین المللی آمریکا (USAID) و خدمات بین المللی دستیابی به برنامه های کاربردی بیوتکنولوژی کشاورزی (ISAAA) که یکی از ترویج کننده‌های مهندسی ژنتیک در آسیا است.

با توجه به شکل‌گیری بنیاد نخبگان و پشتیبانی و حمایت از نخبگان محلی، مرکز خدمات بین المللی دستیابی به برنامه‌های کاربردی بیوتکنولوژی کشاورزی (ISAAA) توانسته است در اجرای دستور‌العمل بنگاه‌‌های های فرا ملیتی (TNCs) کمک کند و آن را ” آسیا، روستای فقیر” بنامد.

تاریخچه مرکز خدمات بین المللی دستیابی به برنامه های کاربردی بیوتکنولوژی کشاورزی (ISAAA):

در دهه ۱۹۸۰، برادران راکفلر و چند تن دیگر از سرمایه‌داران صندوقی به نام بنیاد توسعه منابع را در نیویورک تاسیس کردند. این بنیاد اندکی پس از تاسیس، ماموریت انتقال زیست فناوری به کشورهای در حال توسعه را بر طبق برنامه بیوتکنولوژی بین المللی و با همکاری بنیاد هیتاچی (Hitachi ) برعهده گرفت.

در سال ۱۹۹۱ با سرمایه ای بیش از یک میلیون دلار (توسط فردی ناشناس) و تحت حمایت آقای دکتر کلایو جیمز، معاون سابق مرکز بین المللی اصلاح گندم و ذرت در مکزیک (CIMMYT) برنامه انتقال مهندسی ژنتیک توسط یک نهاد مستقل به نام خدمات بین المللی دستیابی به برنامه های بیوتکنولوژی کشاورزی (ISAAA) تحت مدیریت دکتر جیمز مجدداً آغاز به کار کرد.

هدف اصلی تاسیس این نهاد بین المللی، تسهیل در انتقال محصولات بیوتکنولوژی به عنوان مواد غذایی و سیستم کشاورزی مدرن از آزمایشگاه های شرکت های بزرگ کشورهای صنعتی به کشور های فقیر و در حال توسعه می باشد {۲}.

فعالیت رسمی مرکز خدمات بین المللی دستیابی به برنامه های کاربردی بیوتکنولوژی کشاورزی (ISAAA):

در سال ۱۹۹۲ اولین مرکز ISAAA در دانشگاه کُرنل (ایالات متحده امریکا) با اولین مدیر عامل اجرایی جدید، به نام اناتول کراتیگر {۳} که یکی دیگر از کارمند های مرکز بین المللی اصلاح گندم و ذرت در مکزیک (CIMMYT) بود تاسیس شد. ISAAA در حال حاضر داری چندین مرکز در سراسر دنیا از جمله یک مرکز اروپایی در مرکز جان اینز انگلستان (EuroCenter) ، یک مرکز آسیایی در ژاپن (Technova Inc)، یک مرکز آفریقایی در دفتر مرکز بین المللی سیب زمینی در محوطه کالج موسسه تحقیقات بین المللی دام کنیا ( ILRI) و یک مرکز به نام SEAsia در انستیتو بین المللی تحقیقات برنج (IRRI) در فیلیپین می باشد. یک مرکز هم در آمریکای لاتین برنامه ریزی شده است (LatiCenter).

علاوه بر حمایت مالی فرد ناشناسی که باعث تشکیل بنیاد ISAAA شد، این سازمان توسط موسسه‌ها و  شرکت‌های بیوتکنولوژی مختلفی از جمله بنیاد راکفلر، USAID، نُوارتیس، مونسانتو و اَگرِوُ پشتیبانی مالی می شود {به پیوست مراجعه کنید}. در سال ۱۹۹۷، طی گزارشی، سازمان ISAAA  از هزینه ای بیش از ۱۳ میلیون دلار برای اجرای برنامه هایش خبر داد {۴}. علاوه بر میلیونر‌های بزرگی که اعضای هیئت علمی موسسات تحقیقاتی ذکر شده بودند، مدیران گذشته و حال حاضر برخی از این موسسات از جمله “رابرت فرالی” رئیس برنامه بیوتکنولوژی کشاورزی کمپانی مونسانتو، “والی بِوِرز دورف” رئیس برنامه تکنولوژی بذر کمپانی نُوارتیس، ویلیام پادولینا وزیر سابق علوم و فناوری فیلیپین و گابریل پرسلی مدیر اجرایی اتحادیه AusBiotech و مشاور بانک جهانی، از ISAAA حمایت مالی می کنند.

عملیات اجرایی مرکز خدمات بین المللی دستیابی به برنامه های کاربردی بیوتکنولوژی کشاورزی (ISAAA):

سازمان ISAAA همواره اینگونه القا می کند که: ” با توجه به اینکه فناوری و دانش کنونی کشاورزی نمی تواند میزان تولید غذا را افزایش دهد، بنابراین دنیا و مخصوصا کشورهای در حال توسعه ای که دچار بحران افزایش جمعیت هستند به کمک بیوتکنولوژی نیازمند هستند. با این حال با توجه به هزینه های بیشماری که تحقیقات بیوتکنولوژی دارد، این فناوری تقریبا به طور کامل در انحصار کمپانی های ثروتمند غربی می باشد.

ISAAA  مدام این عبارت را تکرار می کنه که: تنها راه دستیابی کشورهای در حال توسعه به بیوتکنولوژی، مشارکت کمپانی های غربی با نهاد های دولتی این کشورها می باشد. این نوع مشارکت به افراد، کمپانیها . سازمانهای دلسوز و صادقی چون ISAAA نیاز دارد که می تواند با اطمینان دادن به طرفین آنها را به مشارکت موثر و اهداف اصلی برساند.

در حال حاضر، ISAAA برای اجرای اهداف خود دوازده کشور را مورد هدف قرار داده است. این کشورها عبارتند از: اندونزی، مالزی، فیلیپین، تایلند و ویتنام در آسیا؛ کنیا، مصر، و زیمبابوه در آفریقا؛ و آرژانتین، برزیل، کاستاریکا و مکزیک در امریکای لاتین. ISAAA برای تنظیم پروژه های انتقال تکنولوژی کمپانی های مختلفی را تاسیس کرده است. این کمپانی ها فناوری های کشت بافت، روشهای تشخیصی و مهندسی ژنتیک (انتقال ژن) را ترویج می کنند. کشت بافت و روشهای تشخیصی گامهای اولیه و ساده بیوتکنولوژی مدرن هستند که غربیها آن را را به عنوان برنامه های پیشرفته کاربردی تر مورد استفاده قرار می دهند. ولی بیشترین تمرکز آنها روی مهندسی ژنتیک محصولات کشاورزی می باشد که با بیان این موضوع که ” احتمال بالایی از موفقیت در یک چارچوب زمانی کوتاه”  باعث نشان دادن اثر این شرکت ها و مشارکت ها می شود {۵}.

روش ISAAA در کشورهای در حال توسعه برای پروژه های خود و به منظور توسعه ظرفیت ملی برای انجام تحقیق و توسعه (R&D) بیوتکنولوژی در وهله اول تظاهر به علاقه و تعهد به بیوتکنولوژی در سیستم های ملی کشاورزی (NARS) می باشد.

بنابراین برنامه های آنها، بر روی ارزیابی های مزرعه ای، انتقال ژن به ارقام محلی، ایمنی زیستی و گفتگو در باب صدور مجوز رهاسازی و مدیریت مالکیت فکری متمرکز است. از آنجا که افکار عمومی تاثیر به سزایی در روند انتقال بیوتکنولوژی دارد ، ISAAA برای ترویج بیوتکنولوژی و پذیرش عمومی این علم از روشهایی نظیر برگزاری سمینار، کارگاه های آموزشی، چاپ نشریات و از همه مهم تر کمک هزینه های تحصیلی استفاده می کند.

از طریق کمک هزینه‌های تحصیلی، دانشمندان و سیاست گذاران آینده را از کشورهای در حال توسعه به دفاتر مرکزی ISAAA و واحدهای نظارتی در کشورهای غربی می فرستد تا با ایجاد روابط خصوصی، مقررات ایمنی محصولات غذایی و چگونگی انجام آزمایش ارزیابی های مزرعه ای را -آنگونه که مطلوب ISAAA است- فرا بگیرند.

ISAAA در آسیا:

از سال ۱۹۹۶ و زمانی که انسیتو بین المللی تحقیقات برنج (IRRI) در لوس بانوس، در فیلیپین میزبان جلسه سالانه هیات مدیره ISAAA بود، حضور این سازمان در جنوب شرقی آسیا آغاز شد. یک مهره کلیدی در این جلسه، وزیر علم و صنعت فیلیپین، ویلیام پادولینا بود. دکتر پادولینا به عنوان معاون انستیتو بین المللی تحقیقات برنج (IRRI ) انتخاب شد. در ژانویه ۱۹۹۸ مرکز SEAsia برای ایجاد کسب و کار بر اساس مبانی انستیتو بین المللی تحقیقات برنج (IRRI) تاسیس شد.

مدیر مرکز SEAsia دکتر رِندی هُوتیا، رئیس سابق موسسه اصلاح نباتات فیلیپین است. این مرکز کشورهایی از جمله اندونزی، مالزی، فیلیپین، تایلند و ویتنام را برای اجرای برنامه هایش و به دلیل اینکه “همه آنها دارای اراده سیاسی برای تعقیب و اتخاذ برنامه های کاربردی بیوتکنولوژی هستند” مورد هدف خود قرار داده است {۷}.

جدول ۱- پروژه های همکاری ISAAA در جنوب شرقی آسیا {۸}

شرکا و شرکت‌های غربی شرکاو شرکت های در حال توسعه پروژه‌ها

مونسانتو (آمریکا)

دانشگاه ناتینگهام (انگلستان)

کمپانی زنکا اگروکمیکالز (آمریکا)

پژوهشکده میوه‌ها در اندونزی

انستیتو بیوتکنولوژی ویتنام

انستیتو اصلاح نباتات فیلیپین

شبکه بیوتکنولوژی پاپایا

شرکت بذر نوارتیس سوئیس

دانشگاه واگنینگ هلند

موسسه تحقیقات مرکزی محصولات باغی (اندونزی) تشخیص ویروس گوجه فرنگی
دانشگاه ایالتی واشنگتن آمریکا RVDC تایوان تشخیص پوسیدگی سیاه و سفید
شرکت بذر نوارتیس سوئیس موسسه علوم کشاورزی (ویتنام) سیب‌زمینی BT
شرکت  آلمانی AgrEvo  اندونزی سویا BT
Asgrow Seeds (مونسانتو) انستیتو اصلاح نباتات فیلیپین ذرت BT

بنیاد راکفلر آمریکا

موسسه تکنولوژی فدرال سوئیس

IRRI فیلیپین ویتامین A برنج {۹}

 پروژه های انتقال تکنولوژی با شناسایی برنامه های کاربردی بالقوه بیوتکنولوژی در کشاورزی محلی و حرکت به سوی از بین بردن موانع پیش روی محصولات دستکاری شده ژنتیکی (تراریخت) شروع شد.

برای آنها همواره “فقدان مقررات ایمنی زیستی موثر و  گاهی اوقات ناآگاهی و شک و تردید مردمی در مورد محصولات تراریخته” مانع اصلی دستیابی به اهدافشان بوده است{۱۰}.

نکات حائز اهمیت در مرکز خدمات بین المللی دستیابی به برنامه های کاربردی بیوتکنولوژی کشاورزی (ISAAA)

دلالی روابط

یکی از مهم ترین وظایف پروژه های ISAAA، ترویج روابط خصوصی است که تعهد اخلاقی و انگیزه مهمی را برای تصویب طرح های بیوتکنولوژی تضمین خواهد کرد. به عبارتی دیگر ” ISAAA با تنظیم روابط و جلب همکاری مدیران اقتصادی کشورهای در حال توسعه و با ایجاد اطمینان و اعتماد به نفس در این کشورها، انقلاب بیوتکنولوژی کشاورزی را دنبال می کند”{۱۱}.

در حال حاضر ISAAA برای معرفی موفقیت آمیز بیوتکنولوژی در حال تاسیس کمپانی‌هایی در غرب است که بتواند حمایت نخبگان را برای ایجاد محیط نظارتی بدست بیاورد. کارشناسان انتظار دارند با ادامه روند حمایت نخبگان از مهندسی ژنتیک بتوانند نگرانی های اجتماعی و نارضایتی های عمومی را در سطح محلی، ملی و منطقه ای تعدیل کنند.

دکتر چان یانگ کوک، که یک به‌نژادگر پاپایا در موسسه تحقیقات و توسعه مالزی کشاورزی است، پس از بازدید از مرکز تحقیقات علوم زیستی مونسانتو ، گفت: “زمانی که بین گلخانه ها قدم می زدم برای من بسیار هیجان انگیز و الهام بخش بود. من در آنجا  متوجه آینده کشاورزی شدم و آن را دیدم {۱۲}.”

دکتر پاریچارد بِرنز، از پژوهشگران مرکز ملی مهندسی ژنتیک و بیوتکنولوژی تایلند (BIOTEC) احساسات مشابه ای را پس از بازدید از امکانات کمپانی Zeneca در انگلستان بیان می کند: “ما قادر به دیدن آنچه که در آینده برای بیوتکنولوژی اتفاق خواهد افتاد هستیم، بدانید که این فناوری برای تغییر همه چیز است. “

در سپتامبر ۱۹۹۹، دکتر روبن ویارئال، مدیر مرکز منطقه جنوب شرق آسیا برای شرکت در  آموزش پژوهش و کارشناسی ارشد در کشاورزی (SEARCA)، در یک تور مطالعاتی که توسط ISAAA ترتیب داده شده بود به اروپا و شمال امریکا سفر میکند {۱۴}. او پس از این سفر ماموریت می یابد توسط موسسه خود و با همکاری دولت های آسیای جنوب شرقی، کشاورزی پایدار را در منطقه توسعه دهد.

دکتر ویارئال اعلام کرد که در حال حاضر بیوتکنولوژی در برنامه پنج ساله جدید موسسه اش یک “موضوع با اولویت” است. بر طبق گفته های ویارئال، “منافع ما در اصول اخلاق و پیامدهای سیاست استانداردهای ایمنی زیستی تعیین شده توسط هر کشور نهفته است، و هماهنگی این موضوع بسیار مهم است{۱۵}. سپس سازمان های ISAAA و SEARCA خبر تاسیس یک مرکز زیست فناوری در لوس بانوس فیلیپین، با همکاری یکدیگر را اعلام کردند {۱۶}.

به علت سطح بالای لابیگری سیاسی، فعالیت ISAAA می تواند اثرات فوری داشته باشد. به عنوان مثال، در سال ۱۹۹۳  ISAAA و ASEAN در چین با همکاری موسسه مرکز تحقیقات محصولات غذایی  اندونزی (CRIFC)، کارگاهی در خصوص ایمنی زیستی برگزار کردند. دکتر سومارنو رئیس مرکز تحقیقات محصولات غذایی  اندونزی (CRIFC) در این کنگره گفت: ” این امر باعث توسعه ایمنی زیستی ما می شود”. بعد از این کنگره یک گروه کوچکی تشکیل شد، تا بر اساس دستورالعمل‌های کشور استرالیا و به دلیل نیاز مبرم به یک دستور العمل واحد، یک پیش نویس برای آئین نامه های وزارتی تدوین کردند (۱۷).

در نهایت یک جریان تیمی هم فکر با رویکرد سازماندهی شده ISAAA  و بر اساس القاء نتیجه خِرَد محور برای تجزیه و تحلیل واقعی مسائل و فرصت چشم انداز توسعه ملی در گسترش این احساس “ما” (اردوگاه طرفدار بیوتکنولوژی) در مقابل “آنها” (اردوگاه ضد بیوتکنولوژی) تشکیل شد. پیامدهای اجتماعی، اقتصادی، و سیاسی “انقلاب بیوتکنولوژی کشاورزی ” برای کشورها و بخش های مختلف در آسیا،  به آسانی در دستور کار ISAAA در نظر گرفته نشده است.

آیا بیوتکنولوژی درمان فقر است؟

ماموریت بلند پروازانه ISAAA: “به منظور کمک به کاهش فقر در کشورهای در حال توسعه بواسطه افزایش عملکرد محصول و درآمد به ویژه در میان کشاورزان فقیر و توسعه کشاورزی پایدار در محیط زیست جهانی امن تر، تعریف شده است”{۱۸}.  با این حال از همان ابتدا این ماموریت به یک چارچوب بسیار جزئی محدود شد: تمام فعالیت های ISAAA در کشور هدف باید برای گسترش بیوتکنولوژی تقویت شود. آنها می گویند بیوتکنولوژی تنها راه مناسب و موثر برای رسیدگی به نیازهای کشاورزان فقیر است. از آنجا که ریشه فقر در فقدان تکنولوژی نیست و از مشکلات ساختاری اجتماعی، سیاسی و اقتصادی نشات می گیرد، پروژه های ISAAA به ناچار از همان محدودیت های انقلاب سبز رنج می برد.

در هر دو مورد، از فقر کشاورزان کوچک برای توجیه نفوذ یک تکنولوژی خارجی استفاده می شود، اما این فناوری نمی تواند راه حل مشکلات اساسی باشد.

لیندا کایانا، یک کشاورز فیلیپینی ساکن در پامپانگا می گوید: من حتی یک قطعه زمین از خودم ندارم.

من به همراه شوهرم، زمینی را اجاره کرده ایم و برنج کشت می کنیم. گاهی اوقات، من به عنوان یک کارگر در مزرعه کشاورزان دیگر کار می کنم. این بذرهای جدید به چه درد من می‌خورد؟ من مطمئنم که آنها گران هستند و به آفت کش هایی نیاز دارند که آنها نیزگران هستند. چه کسی هزینه آنها را پرداخت می کند؟ ما نمی توانیم. حتی اگر ما قادر به کشت آنها باشیم، مازاد محصول را اربابها و دلالان می برند. ما باز هم فقیر خواهیم ماند. کشاورزان فقیر در وهله اول نیاز به زمین دارند، به طوری که بتوانند میوه ها و محصولات خودشان را درو کنند.

۳٫ پروژه سیب زمینی مکزیکی

اما برای درک بهتر ISAAA ضروری است پروژه سیب زمینی مکزیکی را بنگریم. برای اولین بار در سال ۱۹۹۱، ISAAA طرح انتقال بیوتکنولوژی را آغاز کرد. این معامله بین مونسانتو و مرکز پژوهش و مطالعات پیشرفته مکزیک (CINVESTAV) برای انتقال ژن پروتئین پوششی برای مقاومت به ویروس سیب زمینی X (PVX) و Y (PVY) صورت گرفت. بعد از آن معامله در سال ۱۹۹۷، بنیاد راکفلر برای تامین بودجه پروژه انتقال ژن رپلیکاز برای مقاومت در برابر ویروس پیچیدگی برگ سیب زمینی (PLRV) سیصد و پنجاه هزار دلار هزینه کرده است {۱۹}.

طبق گفته ISAAA “این پروژه با توجه به اینکه نیاز به منابع با مقیاس کوچک دارد کشاورزان فقیر را  به عنوان گروه هدف اصلی در نظر گرفته اند. در مکزیک، سیب زمینی عمدتا در مقیاس بزرگ و توسط کشاورزان متوسط  افزایش یافته است. مقاومت به این دو ویروس به تنهایی، اگر با هزینه اضافی همراه نباشد، برای کشاورزان مفید است {۲۰}. جای تعجب نیست که تنها کشاورزان در مقیاس بزرگ به سیب زمینی مقاوم در برابر PVX / PVY علاقه نشان داده اند {۲۱}. چون از آفت کش ها به طور خاص در برابر این بیماری استفاده نمی شود ولیکن نمی توان انتظار داشت که سیب زمینی های مقاوم به این دو ویروس مصرف آفت کشها و سم ها را کاهش دهد {۲۲}.

تولید سیب زمینی در مکزیک به صورت پایدار و با توجه به اندازه و مقیاس زمین، انواع محصول و موقعیت جغرافیایی صورت می گیرد. کشاورزان در مقیاس بزرگ (با بیش از ۲۰ هکتار زمین) مسئول تولید ۶۴٪ از کل تولید سیب زمینی می باشند {۲۳} که این کشاورزان به طور انحصاری از رقم سفید، مشتق شده از ژرم پلاسم وارداتی، استفاده می کنند.

در حالی که کشاورزان در مقیاس کوچک از گونه های قرمز محلی، که گر چه قیمت پایین تری در بازار دارد اما به سوختگی مقاوم هستند را استفاده می کنند – به مراتب بیماری، جدی ترین عامل در تولید سیب زمینی در مکزیک است. پروژه ISAAA شامل توسعه هر دو سیب زمینی قرمز و سفید مقاوم در برابر ویروس است. بر طبق موافقت صدور مجوز و با میانجیگری ISAAA، موسسه CINVESTAV می تواند ژن PVX و PVY را به ارقام محلی وارد کند اما نمی تواند به واریته های وارداتی (رقم آلفا) انتقال دهد. رقم آلفا از انواع سفید می باشد که ۶۰٪ از کل حجم تولید را در اختیار دارد {۲۴}.

آنها این طور برنامه ریزی کرد بودند که حتی بیشتر از قدیم باید پای کشاورزان کوچک به تکنولوژی کشیده شود تا از پتانسیل آن  بهره مند شوند. ISAAA موافقت نامه صدور مجوز برای کشت گونه های قرمز توسط کشاورزان کوچک را ضمانت می کند، اما در حال حاضر هیچ مکانیزمی برای دریافت این رقم به تولید کنندگان کوچک وجود ندارد.

طبق یکی از گزارش های ISAAA: یک بازار رسمی بذر، یک پیش شرط برای معرفی فناوری واریته های خاصی است. بنابراین، تحت سیستم توزیع فعلی بذر، رقم تراریخته مقاوم به ویروس در گونه های قرمز منتشر نخواهد شد {۲۵}. بررسی وضعیت ISAAA از ابتدا نشان می دهد که حمایت از کشاورزان کوچک کشت سیب زمینی کاهش یافته است. آنها هیچ دسترسی به اعتبار حتی اگر تولید سیب زمینی بسیار گران قیمت باشد نخواهند داشت.

در طول دو دهه گذشته کمک فنی عمومی با اجرای برنامه های تعدیل ساختاری که از بودجه ملی برای کاهش خدمت استفاده شده است، از میان رفته است.(۲۶)

بعد از هفت سال در این پروژه، ISAAA اذعان می کند که: “استراتژی برای انتشار این فن آوری واینکه آن را در دست کشاورزان در مقیاس کوچک بدهند هنوز شناسایی نشده است.”(۲۸) در حال حاضر آنها ادعا می کنند که دولت به کشاورزان کوچک در شبکه توزیع بذر با پرداخت یارانه برای تولید بذر خصوصی کمک می کند.

بر اساس این طرح، دولت تمایل دارد دانه قرمز ژنتیکی را از پرورش دهندگان دانه تجاری در قیمت وعده داده شده بخرد و سپس آنها را با قیمت مقرون به صرفه تر به کشاورزان در مقیاس کوچک توزیع کند. این پروژه هنوز هم به احتمال زیاد به دلیل بحران تولید کنندگان سیب زمینی بخاطر توافقنامه تجارت آزاد آمریکای شمالی (NAFTA) با شکست مواجه خواهد شد.

در حال حاضر، تولید پایدار سیب زمینی محلی تعرفه حدود ۲۷۲٪. دارد تحت توافقنامه NAFTA، این تعرفه باید در سال ۲۰۰۴ به صفر کاهش یابد. این خبر بدی برای تولید کنندگان مکزیکی است، چرا که هزینه های تولید در آمریکا بسیار پایین تر است. هزینه تولیدی برای کشاورزان کوچک مکزیکی حدود ۱۱۶۵$(M/T) است که برای کشاورزان آمریکایی در آیداهو برابر ۸۶۳$(M/T) و در داکوتای شمالی ۸۳۸$(M/T) می باشد(۲۹).

مونسانتو، در عین حال، با اعتماد به نفس به این پروژه شرایط را برای منافع دانه آن ایجاد کرده است(۳۰).

تلفات بیوتکنولوژی برای چه کسی گفته می شود؟

ارتباط بین پروژه های انتقال تکنولوژی ISAAA و رفاه کشاورزان کوچک بدون نیاز به منافع تولید کشاورزان کوچک، یک پرش یا جهش  از ایمان و باورها است. پایه و اساس این فرض این است که بیوتکنولوژی فی نفسه برای کشاورزان کوچک خوب است. به گفته دکتر کراتیگر، “با توجه به سرعت رو به رشد جمعیت جهان برای تامین امنیت غذایی این جمعیت و توقف تخریب محیط زیست کشاورزی نیاز به بیوتکنولوژی وجود دارد”(۴۴). با این حال بسیاری کشاورزان کوچک در آسیا، مانند کسانی که در مورد پروژه ISAAA برای هدف این مقاله مشورت داده اند (۴۵) دیدگاههای متفاوتی وجود دارد که در همه مشترک نیست (کادر را ببینید). اورلی مارسلانا، یک کشاورز فیلیپینی، بازتاب بدبینی این علم را که بسیاری از کشاورزان با آن مشترک اند را بیان می کند:

هیچ کس از دولت و از این شرکت ها، از ما نپرسید که چه مشکلاتی داریم. من مطمئن هستم که برای آنها مهم نیست. همه آنها می خواهند به سود و منفعت برسند. برای ما کشاورزان، داستان بذر اصلاح شده هرگز پایانی ندارد. هر بار که آنها در حال معرفی یک “معجزه” جدید هستند، بعد از مدتی معلوم می شود که معجزه نبوده است. و پس از آن، آنها دوباره با یکی دیگر از “معجزه ها ” می آیند، و آنها به ما وعده داده اند که ما برای اولین بار بهره مند می شویم (منفعت می بریم). اما بعد از این همه “معجزه” شرایط ما هنوز هم همان است. ما به عنوان فقیر همیشه خواهیم ماند. آیا آنها واقعا فکر می کنند که کشاورزان هنوز هم به این “معجزه ها” اعتقاد دارند؟

مثالهای بالا بحرانی ترین و وخیم ترین شکست ISAAA را نشان می دهد. نتیجه آن شده است که هرگز سوالات گروه هدف یعنی کشاورزان کوچک متوقف نمی شود. مهم این است که کشاورزان چه فکری بر مشکلات و راه حل های مرتبط می کنند، و چه نقشی را بیوتکنولوژی می تواند بازی کند. این پرسش اساسی بالا موئد عدم پاسخگویی، مسئولیت پذیری و مشروعیت ISAAA است.

دیدگاه کشاورزان در مورد بذرهای تراریخته:

شعبان علی از بنگلادش

اگر بتوانم با بذرهای خودم به خوبی کشت و کار کنم، چه احتیاجی هست که از بذر های آزمایشگاهی یا دستکاری شده ژنتیکی (تراریخت) استفاده کنم؟ اگر بتوانم بذرهای خودم را نگهداری و حفظ کنم، چرا کار احمقانه انجام دهم و بذرها را از کمپانی مونسانتو خریداری کنم؟ درماندگی و تنهایی کشاورزان در اینجاست که دولتمردان و دانشمندان با کمپانی هایی که می خواهند ما را نابود کنند همکاری می کنند.

این علم نیست، این سیاست است. علم باید با آگاهی رسانی به کشاورز شروع شود؛ برخلاف بذرهای عقیم شده وارداتی، بذرهای فعلی خودمان عملکرد خوبی دارند و این امکان پذیر است که در سال آینده هم بارور شوند. وظیفه علم این نیست که ظرفیت تولیدی بذرهای بومی را ناقص و معیوب کند، یا اینکه رقمی را تولید کنند که با مشخصات و صفات عجیب و غریبی ترکیب شده باشد. هیچ فرد معقولی را پیدا نمی کنید که چنین عملی را توجیه کند.

پاک سیاونگ_ اندونزی

تمام تکنولوژی ها برخی اثرات منفی هم دارند که ممکن است مردم را به حاشیه بکشاند، و یک نابرابری ایجاد کند، مانند مهندسی ژنتیک که ما آنرا نمی شناسیم و بدرستی در مورد چگونگی تولید آن اطلاعی نداریم، اما باید اثرات منفی نیز داشته باشد. مانند همین ارقام پر محصولی که مجبوریم کودهای شیمیایی و آفت کش ها را خریداری کنیم که قیمت این نهاده ها نیز همیشه درحال افزایش است.

آقای ویتون بونچاو، رییس انجمن کشاورزی تونگ، تایلند

محصولات مهندسی شده ژنتیکی شده به علت حرص و طمع کمپانی های چند ملیتی اتفاق می افتد. این برای ما هیچ سودی ندارد. وتمام بهره برداری آن برای شرکت های چند ملیتی (TNCs) می باشد. راه های زیادی برای حل مشکلات کشاورزان وجود دارد مانند استفاده از کودهای آلی و ارقام سنتی که می توانیم به عملکرد و کیفیت خوبی دست پیدا کنیم.

رکها بیگم _  بنگلادش

زمانی که مامورین دولت و یک شرکت خصوصی رقم برنج HYV را به ما توصیه کردند، ما بذرهای خودمان را از دست دادیم. با اعتماد به آنها نه تنها بذرهایمان را از دست دادیم، بلکه ماهی هایمان را هم به علت آفت کش ها از دست دادیم. و همچنین به علت کاهش کیفیت سطح علوفه و کیفیت بد آنها دام های خودمان را از دست دادیم و از همه مهمتر اینکه ما سلامتی خود را هم از دست داده ایم، از آن زمان بیش از ۱۰ سال می گذرد و ما برای معرفی  رقم خودمان خیلی سخت کار کرده‌ایم، و خوشبختانه در حال حاضر به مراتب خیلی بهتر از قبل هستیم. کمپانی تولید کننده بذرهای دستکاری شده، در مورد ارقام جدیدی صحبت می کند که ما را دوباره فریب دهد.

جهان آرا بیگم_ بنگلادش

چه کسی به بذرهای تراریخته این کمپانی های سودجو احتیاج دارد؟ آیا این بذرهای تولید شده در برخی از آزمایشگاه ها می تواند غذای گرسنگان باشد؟ ما می خواهیم زمین مانند بهشت باشد، نه جهنمی که بوسیله کمپانیهای بذر بوجود آمده است. چرا که ما از محیط و مکان زندگی خود و خانواده و بچه هایمان و همچنین حیوانات و پرندگان و گیاهان خود مراقبت می کنیم. ما تولید برنج بیشتر را به قیمت از بین رفتن خانه و زندگی نمی‌خواهیم. این کمپانیها باید دست از سر ما بردارند. کشاورزان می دانند که چگونه از خود مراقبت کنند و با خوشحالی زندگی کنند.

خانم نوان بانکین_  تایلند

من نمی‌خواهم اشتباه کشاورزانی که ۲۰ سال پیش انقلاب سبز را قبول کردند، مجددا تکرار کنم.

۳_ تجارت مالکیت فکری

ISAAA دستورالعمل ساده ای را برای  برنامه های خود تحت حقوق مالکیت ذهنی و فکری (IPR) با ذکر دلیل منطقی زیر بیان می کند: بیوتکنولوژی تا حد زیادی موضوع حقوق مالکیت ذهنی و فکری خصوصی در کشورهای صنعتی و کشورهای درحال توسعه می باشد که اگر آنها می خواهند به این تکنولوژی دست پیدا کنند، باید به حقوق مالکیت فکری و ذهنی این علم احترام قائل شوند.

ISAAA در ماموریت خود در آسیا نمی تواند موفق شود مگر اینکه دولت ها قوانین مالکیت فکری قوی تری اتخاذ نمایند و همچنین اینکه دانشمندان حاضر به مذاکره برای درخواست مجوز شوند. بنابراین ISAAA وظیفه تحریک اصلاح  سیاستها  و آموزش به مدیران تحقیقات که چگونه حقوق مالکیت ذهنی و فکری (IPR) را در کشورهای هدف مدیریت کنند، را بر عهده دارد.

این وظیفه آسانی نیست. موضوع حقوق مالکیت فکری برای سیاست گذاران در رابطه با گیاهان، حیوانات و ژن های انسان، که به یک میدان مین تبدیل شده است. در اروپا، چنین بحثی در بالاترین سطح از سیاست‌گذارای باعث شده است که سیاستمداران در یک دو راهی قرار بگیرند و تعهدات سیاسی در مسیرشان منجمد و بی حرکت شود (۴۷). در همین حال، کشورهای در حال توسعه در حال مبارزه با تعهدات حقوق مالکیت ذهنی و فکری (IPR) در رابطه با منابع ژنتیکی تحت توافق سازمان تجارت جهانی در رابطه با جنبه های تجاری مرتبط با حقوق مالکیت فکری (TRIPS) هستند. توافق TRIPs برای دولت شمالی و صنعت بیوتکنولوژی ای بعنوان یک حداقل برای ISAAA  معنی پیدا می کند، شامل اعطای اختراع ثبت شده در میکرو ارگانیسم ها و فرآیندهای میکروبیولوژیکی، و همچنین به عنوان نوعی حمایت قانونی بیش از چند گونه جدید گیاهی می باشد.

چند کشور در حال توسعه در سازمان تجارت جهانی به طور کامل TRIPS را اجرا کرده اند، به این  دلیل که آنها آن را به عنوان یک تهدید برای امنیت غذایی و تنوع زیستی را می بینند.

ISAAA بر استراتژی های صدور مجوز برای تسهیل دسترسی به تکنولوژی انحصاری خارج از سیستم حقوق مالکیت ذهنی و فکری (IPR) تمرکز کرده است، در صورتی که قانون آن را به اندازه کافی مناسب می بیند. این معنی را می‌دهد که تا زمانی که سیستم مالکیت فکری در کشورهای فقیر وجود دارد، به حمایت از دارندگان حقوق ثبت اختراع بیوتکنولوژی در کشورهای ثروتمند، باید بر قانون قراردادی چیره شویم.

پیچیدگی رو به جلو انحصار تکنولوژی در سراسر زندگی صنعتی ذهن را به تامل وا می‌دارد. ننگینی برنج تراریخت شده با پروویتامین A که به عنوان نجات میلیون ها زن و کودک دچار سوء تغذیه در سراسر کشور های جهان سومی بود، ظاهرا باعث ثبت کمتر از ۷۰ اختراع شده است (۴۹). در آن زمان توسعه از کشور آغاز شده بود، به سمت کشور بنگلادش برده شد. که در آنجا قرار است بصورت رایگان تجاری سازی انجام شود که باید برای تعداد زیادی از مجوز ها و موافقت ها، مذاکره صورت پذیرد. ISAAA برای جلوگیری از پرداخت هزینه های تحقیقاتی کشاورزان بنگلادشی به آنجا سفر کرده است.

ISAAA  به سادگی با مجوز و توافقنامه انتقال، یک گام بیشتر جلو رفته است. ISAAA امنیت مالکیت فکری خود را بیشتر از امنیت خود تکنولوژی در آسیای فقیر می داند که نام آن را آسیای فقیر گذاشته است.

نتیجه گیری نهایی

به نظر می رسد ISAAA بر توسعه بیوتکنولوژی در آسیا موثر واقع شده است. تعداد زیادی از دانشمندان و مقامات را گرد هم آوردند و در میان آنها برای بیوتکنولوژی با فرستادن آنها به مکان هایی با امکانات بالا، شور و شوقی ایجاد شده است، و سپس آنها را آموزش می دهند و آنها به سخنگویان بسیار عالی برای نیازهای این صنعت مبدل می شوند.

این شبکه در سراسر منطقه فعال است و حامیه علم، دولت، تجارت، آموزش و پرورش و رسانه می باشد. ISAAA در دوره توسعه سیاست عمومی مربوط به مهندسی ژنتیک در منطقه، تشویق به ایمنی زیستی به سبک آمریکایی و رژیم مالکیت ذهنی موثر وقع شده است.

ISAAA یک ابزار ارزشمند برای صنعت بیوتکنولوژی است. از یک طرف، یک جریان ثابت از ورزش عمومی را در مورد انگیزه های انسان دوستانه در رابطه با ترک اعتیاد مواد مخدر پشتیبانی می کند و از طرف دیگر از بیوتکنولوژی دفاع می کند. از سوی دیگر، برای صنعت بیوتکنولوژی در تولید فضای کسب و کار مناسب و توسعه بازار در کشورهای مهم در حال توسعه ، متمرکز شده اند.

از دیدگاه کشاورزان منطقه ، انجام عملیات ISAAA مشکلات زیادی دارد. اگر مشکل ISAAA رسیدگی فقر در بخش کشاورزی آسیا است، پس بیوتکنولوژی در سمت راست نقطه شروع می باشد. بسیاری از کشاورزان باور نمی کنند که فن آوری، همه شرایط را بهبود می بخشد. پرفکتو ویسنته، یک کشاورز فیلیپینی، توضیح می دهد:

از آنجا که کشاورزان در توسعه بیوتکنولوژی درگیر نیستند، کنترل منابع و کنترل سود و منفعت ها توسط کمپانیهای غربی انجام می شود. هنگامی که محصولات ترایخت کشت می شود، به نظر می رسد که جایگاه کمپانی تولید کننده بذر مثل کشاورز خواهد بود ولی زمانی که حرف از حقوق می شود، شرکت، چنین سرمایه گذاری ها را محاسبه می کند که در نهایت کشاورز درآمد خود را از دست می دهد حتی اگر محصول کشاورز هم به فروش نرسد.

دستور العمل ISAAA تنها شرایط را برای کشاورزان کوچک بدتر خواهد کرد. بیوتکنولوژی، تجارت محصولات کشاورزی خارجی را که با منافع  نیازهای کشاورزان کوچک مغایرت دارد را کنترل می کند. کشاورزان کوچک، در تولید محصولات وابستگی دائمی به شرکت های خارجی، خواهند داشت. پروژه های فن آوری ISAAs، با وجود ماهیت متواضعانه خود و به ویژه به دلیل آنکه خود را از به طور عامدانه بزرگ جلوه می دهند، هیچ کمک عملی به کشاورزان کوچک ارائه نمی کنند.

در نهایت، یک مشکل بسیار جدی درمسولیت پذیری عملیات اجرایی ISAAA وجود دارد. این سازمان با سوء استفاده از فقر کشاورزان خرد در آسیا به دنبال این است که دستورالعمل خود را اجرایی کند. علاوه بر آن که هر دو در قانون اساسی و در معاملات کارگزاران آمده است.

ISAAA نهاد شفافی نیست و از طریق صنعت و با استفاده از مردم محلی – از دانشمندان برجسته تا کشاورزان کوچک ناشناس – به دنبال ترویج بیوتکنولوژی و گسترش بازار به نفع خود در سراسر آسیا می باشد.  متاسفانه، چون این علم بیشتر توسط ISAAA استفاده می شود، کشاورزان کوچک نیز در معرض خطر قرار دارند. بیوتکنولوژی همراه با تهدیدات اقتصادی، زیست محیطی و اجتماعی همراه خواهد بود که در درجه اول توسط کشاورزان فقیر احساس می شود.

آنها کسانی هستند که اثرات حاد منفی ترین اثرات بهداشتی و یا زیست محیطی را احساس خواهند کرد و آنها کسانی هستند که اگر تولیدات محصولات زراعی با شکست مواجه شود و یا بازارهای وعده داده شده ناپدید شوند با عواقب آن مواجه خواهند شد.

منبع: فارس



پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *